დამკვირვებლის გადაცდომა არის სისტემატური ცდომილება, რომელიც წარმოიქმნება დამკვირვებლის სუბიექტური შეხედულებების გავლენით დაკვირვების პროცესში [1].
Observer bias is a systematic error caused by the observer's subjective influence during the observation process.
დამკვირვებლის გადაცდომა ხდება მაშინ, როცა ადამიანი, რომელიც აკვირდება, თავის შეხედულებებს ან გრძნობებს აძლევს გავლენას შედეგებზე. მაგალითად, თუ ექიმი ფიქრობს, რომ პაციენტი უკეთესადაა, შეიძლება მისი შეფასება უფრო დადებითი იყოს, ვიდრე სინამდვილეშია.
სოფლის ბაზარში, ნინო და მარიკა ვაშლებს არჩევენ. ნინო ფიქრობს, რომ წითელი ვაშლები უფრო გემრიელია და ამიტომ, როცა ვაშლებს არჩევს, ყოველთვის წითლებს იღებს, მიუხედავად იმისა, რომ მწვანეებიც შეიძლება ისეთივე გემრიელი იყოს.
დამკვირვებლის გადაცდომა მნიშვნელოვანია, რადგან ის შეიძლება გავლენა მოახდინოს კვლევის შედეგებზე და შეცდომაში შეიყვანოს საზოგადოებრივი ჯანდაცვის გადაწყვეტილებები. ეს გადაცდომა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, როცა საქმე ეხება დაავადებების დიაგნოსტიკას ან მკურნალობის ეფექტურობის შეფასებას.
დამკვირვებლის გადაცდომა წარმოიშვა იმ დროს, როცა მეცნიერებმა დაიწყეს დაკვირვებითი კვლევების ჩატარება და აღმოაჩინეს, რომ დამკვირვებლის სუბიექტური შეხედულებები გავლენას ახდენდა შედეგებზე. მისი მასშტაბი შეიძლება იყოს მცირე ან დიდი, დამოკიდებულია იმაზე, თუ რამდენად სუბიექტურია დამკვირვებელი. ამის გაზომვა შესაძლებელია სხვადასხვა მეთოდით, მაგალითად, ორმაგი ბრმა კვლევებით, სადაც დამკვირვებელი არ იცის, რომელი ჯგუფი იღებს მკურნალობას. ხშირი შეცდომაა იმის ფიქრი, რომ დამკვირვებლის გადაცდომა მხოლოდ არაპროფესიონალებს ეხებათ, თუმცა ის პროფესიონალებშიც შეიძლება მოხდეს. ამ გადაცდომის თავიდან აცილება შესაძლებელია მკაცრი მეთოდოლოგიური მიდგომებით და დამკვირვებლების სათანადო ტრენინგით.
Pkhakadze G. Observer bias. In: Georgian Dictionary of Public Health (Chapter 1). Georgian Medical Journal. 2026. Available from: https://news.gmj.ge/dictionary/observer-bias/
Was this article helpful?